Xəzərin dayazlaşmasının qarşısını almaq üçün nə etmək lazımdır? - Ekoloq danışdı
Prezident İlham Əliyev Türkmənbaşı şəhərində Xəzər Ekoloji Sammitinin geniş tərkibdə iclasında bildirib ki, Xəzərin dayazlaşmasının hazırkı tendensiyası davam edərsə, nəticələr fəlakətli ola bilər. Xəzər dənizinin səviyyəsinin aşağı düşməsi artıq uzun illərdir ki, davam edir. Təəssüf ki, son vaxtlar bu proses nəzərəçarpacaq dərəcədə sürətlənib və vəziyyət pisləşməkdə davam edir. Akvatoriyanın əhəmiyyətli dərəcədə kiçilməsi müşahidə olunur. Dəniz səthinin ümumi sahəsi artıq 20 min kvadrat kilometrdən çox azalıb.
Cəmşid Bəxtiyar açıqlamasında deyib ki, Xəzər dənizinin dayazlaşması ciddi problemdir:
"Xəzər dənizinin dayazlaşması ciddi problemdir. Amma onun qarşısını almaq asan məsələ deyil. Dənizin səviyyəsinin aşağı düşməsi ciddi ekoloji, iqtisadi və sosial problemlərə səbəb olur. Bu prosesin qarşısını almaq üçün ilk növbədə onun səbəbləri düzgün müəyyənləşdirilməlidir. Xəzəryanı ölkələr birgə fəaliyyət göstərməlidirlər. Ümumiyyətlə, bir ölkənin təkbaşına Xəzər hövzəsi miqyasında bu məsələni araşdırması və həll etməsi çox çətindir. Xəzərin dayazlaşması təkcə suyun həddindən artıq istifadəsi ilə bağlı deyil. İqlim dəyişikliyi, temperaturun yüksəlməsi, qlobal istiləşmə və buxarlanmanın artması, həmçinin yağıntıların miqdarının dəyişməsi və dənizə tökülən çayların gətirdiyi suyun azalması əsas amillərdəndir”.
O qeyd edib ki, Xəzərə tökülən çaylar onun əsas su mənbəyidir:
"Xəzərə tökülən çaylar onun əsas su mənbəyidir. Xəzərin su balansında Volqa çayı mühüm rol oynayır. Deyilənə görə, Xəzərə tökülən çayların ümumi suyunun 80 faizi Volqa çayının payına düşür. Buna görə də Volqa və digər çayların su rejimi qorunmalıdır. Xəzərə tökülən çaylardan, xüsusilə Volqa çayından su ehtiyatlarının istifadəsi əsaslı şəkildə tənzimlənməlidir. Bu, ümumi hesablamalar aparılmasını tələb edir: Xəzərin əvvəlki səviyyəsinin qorunması üçün nə qədər su lazım idi və indiki şəraitdə nə qədər suya ehtiyac var? Temperatur dəyişdiyi üçün Xəzərin səthindən buxarlanan suyun miqdarı əvvəlki illərlə müqayisədə xeyli artıb. Çaylardan həddindən artıq su götürülməsi və su ehtiyatlarının idarə olunması Xəzərə daxil olan suyun həcminə təsir göstərə bilər”.
Ekoloq bildirib ki, Xəzəryanı ölkələr çayların su rejiminin qorunması və su ehtiyatlarından səmərəli istifadə sahəsində əməkdaşlıq etməlidirlər:
Cəmşid Bəxtiyar açıqlamasında deyib ki, Xəzər dənizinin dayazlaşması ciddi problemdir:
"Xəzər dənizinin dayazlaşması ciddi problemdir. Amma onun qarşısını almaq asan məsələ deyil. Dənizin səviyyəsinin aşağı düşməsi ciddi ekoloji, iqtisadi və sosial problemlərə səbəb olur. Bu prosesin qarşısını almaq üçün ilk növbədə onun səbəbləri düzgün müəyyənləşdirilməlidir. Xəzəryanı ölkələr birgə fəaliyyət göstərməlidirlər. Ümumiyyətlə, bir ölkənin təkbaşına Xəzər hövzəsi miqyasında bu məsələni araşdırması və həll etməsi çox çətindir. Xəzərin dayazlaşması təkcə suyun həddindən artıq istifadəsi ilə bağlı deyil. İqlim dəyişikliyi, temperaturun yüksəlməsi, qlobal istiləşmə və buxarlanmanın artması, həmçinin yağıntıların miqdarının dəyişməsi və dənizə tökülən çayların gətirdiyi suyun azalması əsas amillərdəndir”.
O qeyd edib ki, Xəzərə tökülən çaylar onun əsas su mənbəyidir:
"Xəzərə tökülən çaylar onun əsas su mənbəyidir. Xəzərin su balansında Volqa çayı mühüm rol oynayır. Deyilənə görə, Xəzərə tökülən çayların ümumi suyunun 80 faizi Volqa çayının payına düşür. Buna görə də Volqa və digər çayların su rejimi qorunmalıdır. Xəzərə tökülən çaylardan, xüsusilə Volqa çayından su ehtiyatlarının istifadəsi əsaslı şəkildə tənzimlənməlidir. Bu, ümumi hesablamalar aparılmasını tələb edir: Xəzərin əvvəlki səviyyəsinin qorunması üçün nə qədər su lazım idi və indiki şəraitdə nə qədər suya ehtiyac var? Temperatur dəyişdiyi üçün Xəzərin səthindən buxarlanan suyun miqdarı əvvəlki illərlə müqayisədə xeyli artıb. Çaylardan həddindən artıq su götürülməsi və su ehtiyatlarının idarə olunması Xəzərə daxil olan suyun həcminə təsir göstərə bilər”.
Ekoloq bildirib ki, Xəzəryanı ölkələr çayların su rejiminin qorunması və su ehtiyatlarından səmərəli istifadə sahəsində əməkdaşlıq etməlidirlər:
"Rusiya, Azərbaycan və digər Xəzəryanı ölkələr çayların su rejiminin qorunması və su ehtiyatlarından səmərəli istifadə sahəsində əməkdaşlıq etməlidirlər. Xəzəryanı beş ölkə - Azərbaycan, Rusiya, Qazaxıstan, Türkmənistan və İran - dənizin səviyyəsinin aşağı düşməsinə qarşı vahid regional fəaliyyət proqramı hazırlamalıdır. Proqramda su ehtiyatlarının qorunması, çaylardan su götürülməsinin tənzimlənməsi, ekoloji monitorinqin təşkili, sahil ərazilərinin mühafizəsi və tədbirlərin icrasına nəzarət mexanizmləri nəzərdə tutulmalıdır. Problemin miqyası ayrı-ayrı ölkələrin səyləri ilə həll olunmayacaq qədər böyükdür. Su ehtiyatlarından səmərəli istifadə də problemin həllinə kömək edə bilər. Xəzərə tökülən suların azalmasının səbəblərindən biri də su ehtiyatlarından istifadədir. Məsələn, xüsusilə Volqa çayı vasitəsilə Xəzərə gələn suyun miqdarı son illərdə kəskin azalıb. Bunun dəqiq rəqəmlərini demək üçün araşdırma və monitorinq aparmaq, göstəriciləri müqayisə etmək lazımdır”.
